Botulisme en blauwalg: let op bij warmte

Voorne aan Zee - In de zomermaanden, tijdens zeer warme periodes, duurt het nooit lang eer je berichten leest over optredend botulisme en het ontstaan van blauwalg. Waar komt dit nu precies door en wat is het?

Laten we vooropstellen dat de beide verschijnselen meestal ontstaan in opgewarmd buitenwater van 20 graden of meer. Botulisme is een ernstige verlammingsziekte die ontstaat door een gevaarlijke gifstof (botuline) van de bacterie Clostridium botulinum. Deze bacterie groeit heel snel in warm water met weinig zuurstof.
Blauwalgen zijn geen echte algen of wieren. Het zijn cyanobacteriën die eruitzien als een groene of blauwachtige laag op het water. Ze maken gifstoffen aan die schadelijk zijn voor mensen en dieren.

Ook in slecht bewaard voedsel ontstaat de bacterie. Bijvoorbeeld in zelfgemaakte conserven, vacuümverpakkingen of kruiden in olie en honing. Van dit laatste kijkt u misschien op, maar het lijkt erop dat alle soorten honing sporen van de botulisme-bacterie kunnen bevatten. Sporen in honing zijn niet te voorkomen. De sporen van de bacterie komen in honing terecht doordat bijen ze oppikken van de grond en aan hun pootjes meevoeren. Verhitten op hoge temperaturen is geen oplossing omdat de kwaliteit van de honing dan sterk achteruitgaat. Ook het oplossen van honing in thee of in de pap helpt niet om de bacterie onschadelijk te maken.

Als het voedsel niet heet genoeg is geweest tijdens het bereiden, overleven de bacteriesporen. De bacterie groeit vervolgens goed in afgesloten potten of blikken waar te weinig zuurstof bij kan komen. Complicerend is, dat je het gif niet kunt zien, ruiken of proeven. Eet daarom geen conserven waarvan de deksel bol staat of die raar ruiken/schuimen.

Het gif wordt aangemaakt door de bacterie in zuurstofarm water boven de 20°C of in rotte dierlijke resten. Vogels en vissen sterven doordat hun spieren verlammen, vaak door het eten van besmette maden uit dode dieren. Raak zieke of dode dieren niet aan en houd honden en andere huisdieren uit de buurt van verdacht water en dode dieren. Ziet u dode vogels of vissen in een sloot of vijver? Meld dit direct bij het lokale waterschap of de gemeente zodat zij actie ondernemen.

Mensen raken heel zelden besmet, als dit gebeurt is dat door het eten van besmet voedsel waarin de bacterie het gif heeft gemaakt. Mensen kunnen elkaar niet besmetten. Symptomen bij mensen zijn dubbelzien, moeite met slikken, praten en een lichte verlamming. De eerste ziektetekenen beginnen meestal 12 tot 36 uur na het binnenkrijgen van het gif. Botulisme kan behandeld worden met een infuus met anti-toxines. Dit moet zo snel mogelijk gebeuren. Hiervoor moet de patiënt opgenomen worden in het ziekenhuis. Vaak worden mensen die snel behandeld worden weer helemaal beter. Wel kan het lang duren voordat zij beter zijn, omdat de verlamming maar langzaam herstelt. Iemand die botulisme heeft gehad en is genezen, kan de ziekte later opnieuw krijgen.

Blauwalg is een giftige bacterie die lijkt op een alg. Blauwalg ontstaat door warm weer, stilstaand water en te veel voedingstoffen in het water. Zwemmen in water met blauwalg wordt sterk afgeraden. De klachten die je krijgt bij aanraking zijn huid- en oogirritatie. Na inslikken ontstaan tot maag- en darmklachten. In stilstaand water kan de bacterie zich snel vermenigvuldigen. Mest en afvalstoffen (zoals stikstof en fosfaat) in het water zijn de voeding voor de bacterie, maar ook licht en koolstofdioxide. Tijdens een blauwalgenbloei kunnen de vele blauwalgen een drijflaag vormen. Omdat de onderkant van de drijflaag afsterft, komen giftige stoffen (toxines) in het water terecht. Verder kan blauwalg tot minder zuurstof in het water leiden. Dit is schadelijk voor vissen en andere waterdieren, die hierdoor kunnen sterven.

Je herkent blauwalgen aan de drijflaag op het wateroppervlak, met een kleur van heldergroen, groenblauw tot helderblauw. Het lijkt het meest op een laagje drijvende verf. Ook kan er langs de oever wit of blauw schuim verschijnen. Als het water een vreemde kleur heeft of als er een stinkende laag met algenbrij op het water ligt, ga hier dan niet zwemmen en geef dit door aan de waterbeheerder. Blauwalgen zijn overigens iets heel anders dan eendenkroos. Dat zijn drijvende kleine plantjes met een diameter van ongeveer een halve centimeter. Eendenkroos is ook niet fijn voor de zwemmer maar is niet giftig.

Door te zwemmen in water met blauwalg loop je het risico op gezondheidsklachten, met symptomen als uitslag, jeuk, oorontsteking, duizeligheid, ademhalingsproblemen, maag- en darmklachten en hoofdpijn. Je hebt namelijk kans op schade aan je lever of zenuwstelstel als je veel toxines of blauwalgen zelf binnenkrijgt. Ook voor honden is het gevaarlijk om in besmet water te zwemmen. Weten waar blauwalg is gemeld? Check voordat je gaat zwemmen in een meer of zwemvijver Zwemwater.nl.

De waterschappen meten de officiële zwemlocaties in de regio en geven de gegevens door aan de provincies en omgevingsdiensten. Zij kunnen een waarschuwing of een zwemverbod instellen. Rijkswaterstaat controleert voor de grote rivieren en stranden.