‘De vermiste vader’, het meeslepende boek van Jan Struijs

Hellevoetsluis - Jan Struijs, gepensioneerd voorzitter van de Nederlandse Politiebond, besefte na het overlijden van zijn opa dat hij maar weinig wist over deze mysterieuze man. Ruim zeven jaar was zijn opa vermist in Indonesië. Over die periode werd nooit gesproken.

Door Petra Vangerven 

Na zijn afscheid bij de politie gaat Jan Struijs op onderzoek. Hij ontrafelt een web van gebeurtenissen. Verzet, een scheepsopstand, een moord en een geheim gezin. Het boek van Jan leest als een thriller. Naast het spannende verhaal over zijn opa trekt Jan ook paralellen naar zijn eigen leven en werk. Tijdens het schrijven komt hij er steeds meer achter dat hij wel heel veel op zijn opa lijkt.

Het onderzoek
Struijs, woonachtig in Hellevoetsluis, heeft ruim vier jaar onderzoek gedaan naar het leven van zijn opa. “Dat vond ik echt het allerleukste om te doen. Ik had in de loop der jaren al heel veel informatie verzameld over mijn opa. Daar wilde ik altijd al iets mee doen. In mijn drukke leven kwam het daar gewoon niet van. Toen ik ging stoppen als vakbondsleider werd ik veel gevraagd voor interviews. Eva Jinek vroeg aan mij: “Wie is nou eigenlijk jouw inspiratiebron, Jan ?” Ik zei heel spontaan mijn opa. Daarna, in de auto op weg naar huis, dacht ik bij mezelf, nu moet ik hier echt mee aan de slag gaan. Ik ben heel veel in archieven gaan zoeken. Ook ben ik in de archieven van kloosters gedoken, zowel in Nederland als in Indonesië. De kloosterlingen hadden veel informatie over de Jappenkampen. Veel leden van de congregatie van het Heilige Hart hebben samen met mijn opa in de Jappenkampen gezeten.

Het leven van opa
Mijn opa is zeven jaar vermist geweest. Voor de tweede wereldoorlog uitbrak was mijn opa zeeman. Hij voer op een schip met twee officieren aan boord met sterke sympathieën voor Nazi Duitsland. De hele reis lang treiterden die officieren de overige bemanning. Duitsland is het beste zus, Duitsland is het beste zo. Mijn opa en zijn beste vriend deden regelmatig hun beklag bij de kapitein over het gedrag van die twee mannen. Net toen ze voet aan land zetten in Indonesië, destijds nog Nederlands grondgebied, ontvingen ze het nieuws over het bombardement van Rotterdam. Dit maakte veel indruk op mijn opa, een echte Vlaardinger, en op zijn beste vriend, een Rotterdammer. De twee vrienden vreesden allebei voor de levens van hun gezinnen. Het gezin van mijn opa woonde in Vlaardingen tegen de grens van Rotterdam en het gezin van zijn vriend woonde in Rotterdam West. De sfeer werd grimmig tussen de officieren, mijn opa en zijn vriend. Het werd duwen en trekken. Eén van de officieren heeft vervolgens een pistool gehaald en heeft mijn opa’s vriend dood geschoten.

Schandaal
De kapitein keek de andere kant op, een mooi staaltje van klassenjustitie. Mijn opa en nog drie andere vrienden werden gearresteerd voor muiterij. De moordenaar ging vrijuit. De arrestatie van mijn opa en zijn vrienden deed veel stof opwaaien in Indonesië. Het was wekenlang voorpagina nieuws. Politici van de lokale tweede kamer kwamen in protest. De pleuris brak uit. Het was een groot schandaal. Het Nederlands kabinet dat in oorlogstijd in Londen zetelde, zat door deze berichten met de handen in het haar. Er bestaan nog steeds documenten over deze zaak die niet toegankelijk zijn, die heb ik ook gebruikt. Ik verwacht dan ook wel dat dit boek wel wat stof zal doen opwaaien”, stelt hij met een grijns.

Een vergeten oorlog
“Na de gevangenschap werd mijn opa gerehabiliteerd. Veel had hij daar niet aan, twee weken later kwamen de Jappen en verdween hij in de Jappenkampen. De Jappenkampen waren echt verschrikkelijk, veel mensen overleefden het niet. Mijn opa werd van kamp naar kamp gesleurd. Hij was één van de weinige overlevenden. Na de oorlog keerde hij terug naar Vlaardingen. Mijn oma deed de deur open en daar stond een vreemde meneer in een tropenpak. In Nederland was geen aandacht voor de mensen uit de Japanse bezetting. Hij kreeg opmerkingen als, jij hebt lekker in de zon gelegen terwijl wij hier honger leden. Hij is teruggegaan naar Indonesië om daar te gaan werken. Toen Soekarno aan de macht kwam, moesten alle Nederlanders op stel en sprong Indonesië verlaten.

Geheim
Mijn opa had een geheim leven in Indonesië. Daar had hij ook kinderen verwekt. Hij verliet zijn gezin in Nederland en zag door alle omstandigheden zijn kinderen hier niet opgroeien. In Indonesië startte hij ook een gezin. Heel treurig is het, dat hij die kinderen ook niet heeft zien opgroeien omdat hij Indonesië moest verlaten.
In 1958 kwam mijn opa terug naar Nederland. Hij was eigenlijk meer Indonesisch dan Nederlands. Hij sprak de taal en voelde zich meer thuis in de Indonesische cultuur. Ik ben naar mijn opa vernoemd en trok veel met hem op. Van hem heb ik ook de liefde voor Indonesië geërfd.

Trauma
Mijn opa was een enorme zeebonk met van die stoere tatoeages op zijn armen. Ik keek ontzettend tegen hem op. Hij heeft nooit over de oorlogsperiode gesproken. Toch weet ik wel dat alle gebeurtenissen erg traumatisch voor hem zijn geweest. Als ik als kleine jongen bij opa ging logeren, hoorde ik hem ‘s nachts gillen door de nachtmerries die hij had. Ook kon hij erg boos worden, bijvoorbeeld over het Tokio-tribunaal en het staatsbezoek van de Japanse keizer Hirohito aan Nederland. Maar in Nederland was niemand geïnteresseerd in het oorlogsverleden van de Indonesiërs.

Gedrevenheid
Toen ik besloot om bij de politie te gaan, was mijn opa in alle staten. Hij had een ingebakken wantrouwen voor autoriteiten. Dit gaf mij wel een extra alertheid op misstanden mee. Ik kwam er later achter dat mijn opa ook een vakbondsman is geweest. Hij zat bij de rode bond, een voorloper van de FNV. Op 1 mei liep hij mee met het vaandel. Hij was echt gedreven. Dat heb ik ook. Maar ik lijk in meer opzichten op mijn opa. Ook ik praat niet snel over mijn emoties. Net als hij ben ik strijdbaar. En ik kan slecht tegen onrecht. Het is enorm belangrijk dat we in deze tijd onze rechtsstaat koesteren. Ik maak me grote zorgen over de toenemende polarisatie. We moeten, zeker nu, bruggen blijven slaan en naar elkaar blijven luisteren.”

‘De Vermiste Vader’ van Jan Struijs Uitgeverij de Meent Rotterdam ISBN 978 90 8322 767 2 NUR 320. Het boek van Jan Struijs is deze week op 1 binnengekomen in de Top 5 van non-fictie boeken.